Voor klanten is rechtspraak vooral relevant wanneer die de projectroute verandert. U hoeft niet elke uitspraak te kennen, maar u moet wel weten welke uitspraken invloed hebben op de vraag of een berekening nodig is, of een voortoets volstaat, of salderen kan worden gebruikt en of een vergunning nodig is. De stikstofpraktijk is sinds 2019 meerdere keren ingrijpend veranderd.

De PAS-uitspraak van 29 mei 2019 is het kantelpunt. De Raad van State oordeelde dat het Programma Aanpak Stikstof niet als algemene toestemmingsbasis mocht worden gebruikt. Daarmee werd duidelijk dat toekomstige natuurherstelmaatregelen niet te gemakkelijk vooraf mogen worden ingezet om nieuwe activiteiten toe te staan. Voor projecten betekent dit dat de onderbouwing op projectniveau veel belangrijker is geworden.

De Porthos-uitspraak van 2 november 2022 maakte duidelijk dat de bouwvrijstelling stikstof niet voldoet aan het Europese natuurbeschermingsrecht. Dat betekende geen algemene bouwstop, maar wel dat de bouwfase weer projectspecifiek moet worden beoordeeld. Voor initiatiefnemers in bouw, infrastructuur en gebiedsontwikkeling is dit nog steeds één van de belangrijkste praktische uitspraken.

De ViA15-uitspraak van 5 april 2023 bevestigde dat de 25 kilometer-rekenafstand voor individuele projecten aanvaardbaar is. Dat is belangrijk voor de manier waarop AERIUS-berekeningen worden gemaakt en beoordeeld. De uitspraken van 18 december 2024 over Rendac en de Amercentrale veranderden vervolgens het kader voor intern salderen. Intern salderen mag niet meer in de voortoets worden gebruikt om te bepalen of een natuurvergunning nodig is, maar kan onder voorwaarden in de Passende beoordeling. De uitspraak van 28 mei 2025 over woningbouw op bemeste landbouwgrond bevestigde dat dit ook geldt voor intern salderen met algemene regels voor bemesten.

Voor een nieuw project of plan is de les: laat niet alleen rekenen, maar laat ook toetsen welke uitspraak voor uw situatie relevant is. Een woningbouwproject op landbouwgrond, een uitbreiding van een bestaand bedrijf, een bouwproject met veel materieel en een project met externe saldering hebben elk een andere juridische gevoeligheid.

Belangrijke uitspraken en aandachtspunten: