Veel projecten vinden plaats op locaties waar al een bestaande activiteit is toegestaan. Dan komt al snel de vraag op: kunnen we de oude situatie gebruiken om de nieuwe situatie te onderbouwen? Dat heet intern salderen. Het kan bijvoorbeeld gaan om een bedrijf dat uitbreidt, een functie die wijzigt, een agrarische activiteit die plaatsmaakt voor woningbouw of een installatie die wordt vervangen. Voor klanten is dit vaak aantrekkelijk, omdat er al stikstofruimte op de locatie lijkt te bestaan.

Sinds de uitspraken van de Raad van State van 18 december 2024 is intern salderen juridisch gevoeliger geworden. De bestaande referentiesituatie mag niet meer worden meegenomen in de voortoets bij de vraag of een natuurvergunning nodig is. Intern salderen kan nog wel in de Passende beoordeling, maar dan als mitigerende maatregel. Daardoor ontstaat in veel gevallen een vergunningplicht. Ook moet nauwkeuriger worden bepaald welke referentiesituatie echt beschikbaar is. Niet elke oude of papieren toestemming kan zonder meer worden gebruikt.

De klantvraag is daarom niet alleen: is er vroeger iets vergund? De betere vraag is: welke activiteit was toegestaan, feitelijk aanwezig, passend beoordeeld of zonder nieuwe natuurtoestemming hervatbaar, en welk deel daarvan mag juridisch worden ingezet? Daarbij moet ook worden gekeken of de wijziging of beëindiging van de oude situatie verzekerd is en of dezelfde ruimte niet dubbel wordt gebruikt. Het bevoegd gezag kan bovendien beleid voeren over de inzet van intern salderen.

Ook voor gronden die voorheen werden bemest is het kader aangescherpt. In de uitspraak van 28 mei 2025 over woningbouw op bemeste landbouwgrond bevestigde de Raad van State dat intern salderen met algemene regels voor bemesten niet meer in de voortoets mag worden betrokken. Het kan onder voorwaarden nog wel in de Passende beoordeling. Voor gebiedsontwikkelingen, woningbouw en functiewijzigingen op landbouwgrond is dit een belangrijk aandachtspunt.

Belangrijke uitspraken en aandachtspunten: