De voortoets is bedoeld voor de vraag of significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden op voorhand kunnen worden uitgesloten. Als dat op basis van objectieve gegevens kan, is voor het aspect stikstof geen Passende beoordeling nodig en is bij projecten geen omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig. Voor een klant is dit vaak de gewenste uitkomst: een compact dossier dat uitlegt waarom het project door kan zonder zwaarder vervolgtraject.

De Passende beoordeling komt in beeld als significante gevolgen niet met zekerheid kunnen worden uitgesloten. Dat klinkt zwaar, maar het is vooral een andere bewijsroute. In een Passende beoordeling moet wetenschappelijk gezien redelijkerwijs geen twijfel bestaan dat het project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet aantast. De lat ligt dus hoger dan bij een globale risico-inschatting. De beoordeling moet concreet ingaan op de relevante natuurwaarden, de projecteffecten en eventuele maatregelen.

De belangrijkste recente verschuiving zit bij intern salderen. Voorheen werd in de voortoets vaak vergeleken met een bestaande vergunde situatie. Sinds de uitspraken van 18 december 2024 mag intern salderen niet meer worden gebruikt in de voortoets bij de vraag of een natuurvergunning nodig is. Intern salderen kan nog wel een rol spelen in de Passende beoordeling, maar dan als mitigerende maatregel en onder voorwaarden. Dit heeft voor veel klanten praktische gevolgen: dossiers die eerder als vergunningvrij werden gezien, kunnen nu toch vergunningplichtig zijn.

Ons advies is om de keuze tussen voortoets en Passende beoordeling niet te laat te maken. Als de berekening geen depositietoename laat zien zonder saldering, kan een voortoets soms volstaan. Als saldering, referentiesituatie of mitigatie nodig is om tot een aanvaardbare uitkomst te komen, moet rekening worden gehouden met een Passende beoordeling en mogelijk een vergunningprocedure. Dat voorkomt verrassingen bij bevoegd gezag en helpt om planning, kosten en benodigde gegevens realistisch in te schatten.

Belangrijke uitspraken en aandachtspunten: